Zoë Papaikonomou: ‘De qaf is van Qahira’

Het eerste dat ik herken is de geur. Een combinatie van de hitte en een stoffige woestijnlucht. Cynici voegen daar natuurlijk meteen een dik pak smog aan toe, wat natuurlijk waar is, maar dat maakt de hernieuwde kennismaking met de parel aan de Nijl niet minder zoet. We sjeesen de Caireense nacht in met de taxi. Het bekende getoeter is overal om ons heen. Inhaalmanoeuvres waar je beter niet op kan letten, stoppen, optrekken, doorvliegen. De minaretten, de hoge flats, de Nijl, een aantal opvallende kenmerken van Cairo trekken aan ons voorbij. Later in de nacht klinkt de gebedsoproep uit meerdere richtingen. Het voelt een beetje als thuiskomen. 

Vier jaar geleden bezocht ik voor het laatst deze ronkende, meeslepende metropool in het Midden-Oosten. Nu keer ik terug om mijn roestige Arabisch nieuw leven in te blazen. De eerste dagen geniet ik samen met mijn zoontje van 2,5 jaar en een goede vriendin – die ook haar Arabisch komt opfrissen – van de Suikerfeestvakantie. Ik heb Cairo nog nooit zo rustig gezien. Iedereen bezoekt natuurlijk familie. Het voelt alsof de stad van ons is. We banjeren door de stille straten, we groeten een enkele toevallige voorbijganger. We eten heerlijk veel koekjes.

Na de Suikerfeestvakantie begint het echte werk samen met onze geweldige lerares Manal. Ze is iets jonger dan wij en een heerlijke waterval van Egyptisch dialect. Ik bewonder de manier waarop ze gelijk ons niveau weet te pakken en haar vocabulaire aanpast. Ik ben blij dat zij me de komende weken opnieuw wegwijs zal maken in deze bloemrijke, uitdagende taal.  Zo ben ik ineens weer ouderwets woordjes aan het leren en grammatica aan het stampen. Langzaamaan maak ik steeds begrijpelijkere zinnen.

Zoals altijd worstel ik met de letter qaf. Niet met de klank, maar met de afwezigheid ervan. In veel dialecten – waaronder het Egyptische – wordt deze prachtige letter helaas niet uitgesproken. Voor de nieuwsgierige niet-Arabisch sprekenden een uitlegpoging: de qaf zit een beetje tussen de uitspraak van de q en de k in. Het is alsof je hoest en tegelijkertijd de k probeert te zeggen. Een klank achterin je keel. De Egyptenaren maken er een ruwe keelklank van (glottal stop). Dit zorgt er natuurlijk voor dat een woord met een qaf, onuitgesproken, een heel ander woord wordt. De eerste keer dat ik in Egypte kwam, begreep ik helemaal niks van wat mensen tegen me zeiden. (Niet alleen door het weglaten van de qaf, de Egyptenaren halen nog veel meer geintjes uit met de Arabische taal, daarover een volgende keer meer). Maar inmiddels begin ik eraan te wennen. Het gaat nog heel onnatuurlijk, elke keer als ik zelf een woord wil zeggen met een qaf bedenk ik me heel bewust dat ik ‘m moet weglaten.

En ik overcompenseer. Want – natuurlijk – zijn er uitzonderingen. In sommige woorden wordt de qaf  stiekem toch weer wel uitgesproken. Het wanneer van het wel of niet uitspreken is me duister. Er is geen regel voor vertelt Manal me verontschuldigend.. Daarom laat ik de qaf nu maar overal weg tot hilariteit van mijn gesprekspartners.

Ach, oefening baart kunst, daarmee troost ik mezelf. Gelukkig is er één woord waarvan ik 100% zeker weet dat je de qaf altijd uitspreekt. De stad der qaf-lozen heet nog altijd gewoon:

Qahira.

 

Zoë Papaikonomou

Zoë Papaikonomou is eigenaar van Diversity Media. Zij leert kinderen en jongeren in de Randstad hun eigen verhaal te vertellen in woord, beeld en geluid. Daarnaast maakt en begeleidt ze mediaproducties waarbinnen diversiteitsthema’s een rol spelen. Na een studie Geschiedenis en Arabisch werkte Zoë als nieuwsverslaggever bij stadszender AT5 met diversiteit als aandachtsgebied. Daarna doceerde ze aan de opleiding Journalistiek van Windesheim. Voor de Nieuwe Maan schrijft Zoë over diversiteit in de media en over de Arabische taal.