Özüm Canel: ‘Turkije in rep en roer’

column Ozum turkije

Het is nu inmiddels 2 weken geleden sinds de coup heeft plaatsgevonden. Maar ik weet nog precies waar ik was en wat ik deed. We reden met de auto door het prachtige groen dat Nederland rijk is. Iets wat ik in de stad Istanbul wel heb gemist. Niet lang na die vergelijking kreeg ik bericht op mijn mobiel: een vermeende militaire coup in Turkije. Begonnen op de Bosphorus brug in Istanbul en het spreidde zich al gauw uit. Het land stond in de fik.

Ik kreeg bericht van vrienden dat ze het heel eng vonden daar. F16 vliegtuigen vlogen zo laag dat het geluid door merg en been ging. Ook hoorden ze herhaaldelijk schoten en bomgeluiden. Wat was ik blij dat ik er niet was. Lekker veilig in mijn geboortestad in Nederland.

De spanning duurde niet lang. Het was al gauw duidelijk dat de coup was mislukt. Lynchpartijen op de Bosphorus brug, elke avond bijeenkomsten om de “democratie te vieren”, en een noodtoestand later vraag je je vooral af wat voor een gevolgen het heeft voor de leefbaarheid in dat land.

Ik wil als afgestudeerd politicoloog overigens wel een ding zeggen over democratie, aangezien ik dat de laatste tijd met betrekking tot de zaken in Turkije vaak voorbij hoor komen. Het is belangrijk dat je bewust bent van iets wanneer je het erover hebt, ook wanneer je het viert. Een democratie is niet alleen de macht van de meerderheid, laten we daar duidelijkheid over scheppen. Het mooie aan democratie, mits deze goed functioneert, is dat je álle burgers beschermt. Dat betekent eigenlijk vooral je minderheden. Daarom is een democratie zo bewonderenswaardig en in mijn studie altijd tot het best werkende politieke systeem bevonden.

Maar een democratie is niet zaligmakend, het is slechts een systeem, en kan gebruikt worden voor allerlei doeleinden. Daarom is een controlemechanisme van levensbelang. En dat ontbreekt in Turkije. Een vrije pers en een onafhankelijk rechtssysteem horen er net zo goed bij. Daarin heeft het land nog een flinke weg te gaan, dus fijn dat men daar nu inziet wat voor een waardevol systeem democratie is, maar er zijn nog een aantal gebieden die ontwikkelt moeten worden om het echt democratisch te maken. En daar zit nu de uitdaging voor Turkije.

Het meest zorgelijke aan de situatie is toch wel de algehele leefbaarheid in het land. Afgelopen jaar is Turkije geteisterd door minstens 14 terroristische aanvallen, dus erg leefbaar was het al niet voor de mislukte coup. De laatste gebeurtenissen maken de situatie toch wel zorgwekkend. De noodtoestand heeft nog niet heel veel invloed op gewone mensen zoals jij en ik, je kunt ook nog gewoon op vakantie naar Alanya. Wel heeft het aanzienlijke gevolgen voor de Turkse maatschappij. Als schuldige van de coup wordt Fetullah Gülen aangewezen, een religieuze leider die “nieuwe” religieuze ideeën op de islam er op na houdt. Ooit waren de leidende AK partij en Gülen vrienden en daardoor bevinden veel van zijn aanhangers in het ambtenarenapparaat van de Turkse overheid. Het gevolg is nu dat ze er allemaal uit worden gezet. Duizenden ontslagen en arrestaties volgen: van docenten tot aan journalisten en alles daartussen.

Een andere flinke omwenteling kwam nadat de overheid besloot de bekende Bosphorus brug om te dopen tot haar nieuwe naam: de 15 juli brug. Ter ere van de overwonnen militaire coup en herinnering aan de martelaren. Dat vind ik wel jammer. Simpelweg omdat ik de Bosphorus brug een mooiere naam vind.

De grote vraag is echter als er zoveel tumult is, is het dan nog verstandig om daar als buitenlander te wonen? Vele rijke, elitaire en vooral intellectuele Turken proberen het land juist te ontsnappen, zij vinden de meeste ontwikkelingen beangstigend en beknellend. Waarom zou ik dan terug gaan, ging lang door mijn hoofd. Rondom de coup en de noodtoestand was ik ervan overtuigd dat het krankzinnig is om daar nog een stap te verzetten. Inmiddels is dat gevoel een beetje overgewaaid. Mijn tante zei dat de elite in Nisantasi/Istanbul weer op de terrassen is te vinden. Het “gewone” leven gaat ogenschijnlijk gewoon door. Ikzelf kijk het nog even aan, nog een laatste keer Istanbul uitproberen of gewoon veilig opbouwen in Nederland? Ik houd jullie op de hoogte.