EENZAAM TIJDENS DE RAMADAN

Deze maand staat in het teken van samenhorigheid, een van de mooiste doelen van de Ramadan. Toch ervaart niet iedereen een gezellige Ramadan. Eenzaamheid komt dikwijls voor, in verschillende situaties zoals je familie is in het buitenland, je bent de enige die vast op je werk of je bent gevlucht en hebt alles achtergelaten. Wij vroegen Hamza Akkar, geestelijk verzorger bij  Islamitische Pedagogen- & Psychologenpraktijk (IPeP), om advies bij eenzaamheid tijdens de Ramadan.

Wat voor tips heb je voor mensen die zich deze maand, om wat voor reden dan ook, eenzaam voelen? (Wat wordt in de Koran hierover gezegd?)

”Het is goed om je te realiseren dat eenzaamheid niet iets is om je voor te schamen. Sterker, in de Koran wordt veelvuldig gesproken over eenzaamheid. De verhalen in de Koran vertellen ons hoe de profeten helemaal alleen of als kleine minderheid tegenover hun volkeren kwamen te staan. Ze werden buitenbeentjes en als ‘vreemde eenden’ beschouwd. Als je je alleen voelt, voel je in wezen dus wat veel profeten gedurende hun hele leven hebben gevoeld. Met name in soerah al-A’raf (hoofdstuk 7) en soerah Hoed (hoofdstuk 11) vertelt Allah wat ze allemaal hebben meegemaakt. Verder lezen we in de Koran hoe Allah ze niet enkel troostte, maar ook onderwees in hoe ermee om te gaan. We zien dat Allah ze in essentie op twee punten wijst: sabr en tasbih.  

Bij sabr, oftewel geduld, denken we bijna automatisch dat het ons vermogen is om iets te verdragen of te doorstaan. In werkelijkheid is geduld niet iets is dat wij volledig uit “eigen kracht” kunnen realiseren. Wie de Koran aandachtig leest, zal merken dat de aansporing tot geduld, waarmee veel profetische verhalen en beproevingen in de Koran worden afgesloten, vaak gekoppeld wordt aan tasbih. Voorbeelden hiervan zijn de volgende Koranverzen: 15:97-99, 20:130, 25:58, 40:55, 50:39, 52:48-49, 76:24-26. Deze vorm van het gedenken van Allah in moeilijke of eenzame momenten, is voedend voor de ziel. Eenzaamheid is namelijk niet per se gekoppeld aan het aantal mensen om je heen. Je kunt ontzettend veel mensen om je heen hebben en je alsnog eenzaam voelen. Eenzaamheid heeft in sommige gevallen namelijk te maken met een spirituele leegte in het hart. Die leegte kan alleen Allah wegnemen door Hem veelvuldig te gedenken en dit is de essentie van tasbih. Hiermee wordt de band met Allah versterkt, totdat Hij jou tot vriend neemt. 

In onze individualistische samenleving zijn we geneigd volledig uit te gaan van onszelf in het behalen van succes, met als keerzijde dat we ook keihard tegen onszelf zijn als we falen. We lijken te vergeten dat we Allah nodig hebben in elke beweging die we maken. Tasbih is een vorm van dhikr waarmee je je opnieuw bewust wordt van jouw dienaarschap ten opzichte van de Schepper. Je geeft je over aan Hem. Dit bewustzijn leidt tot een stevige band met Allah, waar hoop, geduld en kracht uit ontspringen. Dus als je je eenzaam voelt, doe tasbih in de ochtend en de avond. Dit was de gewoonte van de Profeet sallallahu ‘alayhi wasallam die hij zijn hele leven aanhield. Hij begon de ochtend en de avond altijd met bepaalde smeekbeden, zoekend naar Allah’s gezelschap, bescherming en zorg. Je zult een kracht krijgen die je niet van jezelf had verwacht. Het is een gunst van Allah die Hij schenkt aan wie Hij wil. Dit is het geheim van de profeten.”

Bij een iftar wordt vaak een drukke, gezellige tafel voorgesteld. Wat voor boodschap heb je voor mensen die noodgedwongen (bijna) iedere avond helemaal alleen het vasten verbreken?

”De profeet sallallahu ‘alayhi wasallam was zich heel bewust van de groep mensen in de samenleving die niemand hadden om naartoe te gaan. Ze werden ahl as-suffah genoemd. Deze mensen hadden vaak geen familie, stam of bezittingen en waren in die zin en in die tijd een soort “outcast” van de samenleving. Hij bood ze een plek aan in zijn moskee waar ze leefden en werden verzorgd door de gemeenschap. Dankzij deze zorg voelde de gemeenschap bij hen aan als familie en daarmee hadden ze ook een plek in de maatschappij. Het is deze rol van de moskee die wij vandaag de dag samen nieuw leven in moeten blazen. Zodat onze eenzame broeders en zusters altijd op de moskee kunnen rekenen. Het symbool van de ummah, de plek waar iedereen bijeenkomt. Daar waar iedereen familie van elkaar is. De moslims die noodgedwongen bijna iedere avond alleen het vasten verbreken, adviseer ik om de moskee te bezoeken. De moskee is er niet enkel voor het gebed, maar ook om broederschapsbanden aan te gaan en te versterken. Het is de plek waar degenen die geen familie hebben, nieuwe familie vinden.

Ook adviseer ik hen om hun situatie kenbaar te maken aan de moslims om hen heen en hier niet schaamtevol in te zijn. Mijn ervaring is namelijk dat mensen zich vaak niet bewust zijn van de eenzaamheid van een ander en dat zodra ze zich hier bewust van worden, ze de ander met open armen ontvangen en opnemen.”

Stel, je bent de enige op je werk of in je familie/vriendengroep die vast. Hoe ga je daarmee om?

”Vasten horen wij dagelijks gedurende het gehele jaar te doen, in die zin dat het vasten niet enkel draait om het eten en drinken. Bij vasten gaat het om hoe we ons gedragen, hoe we praten, hoe we reageren op zaken die ons niet aanstaan. Een moslim dient zich hier dagelijks van bewust te zijn. Als iemand jou onbehoorlijk behandelt, dien je rechtvaardig te zijn in jouw reactie hierop en niet kwaad met kwaad te vergelden. Als iemand roddelt over een collega, dien je daarin niet mee te gaan, maar van gespreksonderwerp te veranderen. Als iemand zich onverantwoordelijk gedraagt, dien jij het goede voorbeeld te zijn. Dit zijn de doelstellingen van het vasten; het streven naar hoge standaarden en nobele waarden. Jezelf ontzeggen van voedsel en vocht is om jezelf spiritueel en mentaal naar dat hogere niveau te tillen, zodat je die doelstellingen ook daadwerkelijk kunt realiseren. Als dit jouw prioriteit is, zal het je helemaal niet opvallen of mensen eten of niet eten. Wat je opvalt is elke stap die jij zet, elk woord dat jij uitspreekt, elke blik die jij werpt. Je bent zo bezig met jouw eigen spirituele en persoonlijke ontwikkeling, omdat een maand zo voorbij is.”

Hoe belangrijk is het om (vanuit de Koran) bij elkaar te komen tijdens de Ramadan?

”Tijdens de maand Ramadan komen families vaker bijeen om te delen in eten, vreugde en aanbidding. Dit is een mooie traditie die nog steeds volop in Nederland voelbaar is tijdens de vastenmaand. Hoewel dit iets is wat we zeker moeten behouden, is de Ramadan vooral een maand om weer in het reine te komen bij Allah. Een maand van vergeving, reiniging en spiritualiteit. Het is de maand van de nachtgebeden, de maand van smeekbeden en dankbaarheid. Ga bij jezelf na, voordat Ramadan begint, waar je staat ten opzichte van jouw Schepper en waar je uiteindelijk wil komen te staan. Ontwikkel dan een stappenplan hoe je daar kunt komen en laat deze maand de maand zijn waarin je je daar volledig op focust. Maak dat tot jouw hoofddoel, want uiteindelijk is dat wat ertoe doet, zowel in dit leven als het leven hierna. 

Probeer ook altijd het positieve te zien in wat Allah voor jou heeft voorbestemd. Hoewel het samenkomen in grote getale voor het verbreken van het vasten iets moois is en familiebanden versterkt, heeft het soms ook mindere kanten die je tijdens deze maand af kunnen houden van veel goeds. Zo zie je dat hierdoor veel overbodige tijd wordt doorgebracht in de keuken, dat de gesprekken soms een kant op kunnen gaan die zeker tijdens deze maand ongewenst is (denk aan roddelen, teveel spreken over het wereldse, klagen etc.) en dat dit samenzijn er soms toe leidt dat de nachtgebeden in de moskee worden gemist. Deze nadelen heb je niet wanneer deze samenkomst met iftar wat minder aanwezig is in jouw leven. Je hebt hierdoor meer ruimte voor zelfreflectie en aanbidding.”

Tot slot, welke boodschap heb je voor (vastende) moslims in Nederland?

”In soerah al-Baqarah (hoofdstuk 2) wanneer Allah begint over de maand Ramadan, omschrijft Hij deze maand als de maand van de Koran. Hoewel Ramadan op heel veel manieren omschreven had kunnen worden, dankzij de vele deugden van deze maand, beperkte Allah de omschrijving tot ‘de maand van de Koran’. Dit is ongetwijfeld niet zomaar. Het is alsof Allah daarmee zegt dat de belangrijkste handeling van de moslim tijdens deze maand zijn bezigheid met de Koran dient te zijn. Voor welk goed doel jij je ook inzet of welke liefdadigheid je ook verricht, laat jouw bezigheid met de Koran dit allemaal overstijgen. Het is middels de Koran waarmee wij Allah op de meest intieme manier aanbidden. Lees naast de Koran ook de vertaling voor een beter begrip, probeer per dag over enkele verzen na te denken, lees een uitleg van de Koran. Ga naar de nachtgebeden om de Koran ook te beluisteren en veel te bidden. Vul jouw nachten hiermee en laat je niet afleiden. Raadpleeg het Boek van Allah en neem het tot beste vriend, in de hoop dat de Koran voor jou zal bemiddelen op de Laatste Dag.”